Σήμα εκκίνησης της κορυφαίας κοινοβουλευτικής διαδικασίας Αναθεώρησης του Συντάγματος έδωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προαναγγέλλοντας παράλληλα την πρόθεση της κυβερνητικής πλειοψηφίας να εισάγει στην συζήτηση τολμηρές θεσμικές τομές για τον εκσυγχρονισμό του κορυφαίου καταστατικού χάρτη της χώρας. Η ηγεσία της “γαλάζιας” ΚΟ εκτιμά ότι υπάρχει κοινωνική ωρίμαση για την προώθηση σημαντικών πρωτοβουλιών, όπως η ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων, η αξιολόγηση υπαλλήλων, η άρση μονιμότητας στο Δημόσιο και η “θεραπεία” του άρθρου 86. Γνωρίζει όμως ότι η έλλειψη συνθηκών πολιτικής συνεννόησης καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την επίτευξη ευρύτερων συναινέσεων που αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για τις ευρείες και αναγκαίες αλλαγές του Συντάγματος.
Με δεδομένο όμως ότι η Συνταγματική Αναθεώρηση πρέπει υποχρεωτικά να ανοίξει πριν τις εθνικές εκλογές, η ΝΔ αναμένεται να παρουσιάσει έως τον προσεχή Μάρτιο ευρεία δέσμη παρεμβάσεων πετώντας παράλληλα τη μπάλα στην αντιπολίτευση που θα κληθεί εκ των πραγμάτων να λάβει καθαρές θέσεις σε ζητήματα που απασχολούν ευρύτερες κοινωνικές ομάδες.
Πάντως, είναι σίγουρο πως η διεξαγωγή της θεσμικής συζήτησης θα προκαλέσει σκληρή ιδεολογική αντιπαράθεση και θα μετατρέψει την Αναθεώρηση σε κριτήριο ψήφου. Η στάση των κομμάτων σε απαραίτητες μεταρρυθμίσεις θα τεθεί στο “κόσκινο” των ψηφοφόρων ενώ αρκετοί εκτιμούν ότι οι διεργασίες θα αποτελέσουν πρόκριμα για πιθανές μετεκλογικές συνεργασίες.
Να σημειωθεί ότι η παρούσα προαναθεωρητική Βουλή επιλέγει τα άρθρα και η επόμενη διαμορφώνει το περιεχόμενό τους. Μεσολαβούν εκλογές ώστε οι ψηφοφόροι να συνεκτιμούν τις θέσεις των κομμάτων. Αν ένα άρθρο καταστεί αναθεωρητέο τώρα με 180 ψήφους, στην επόμενη Βουλή απαιτούνται 151 για την αλλαγή του, αν δεν βρεθεί η αυξημένη πλειοψηφία των 3/5 τώρα, θα είναι αναγκαίες οι 180 ψήφοι σε δεύτερο χρόνο και σε ένα μετεκλογικό περιβάλλον που προμηνύεται ρευστό.
Αναλυτικά τα βήματα έχουν ως εξής:
Προτείνουσα Βουλή (τρέχουσα)
- Έως τον προσεχή Μάρτιο θα υποβληθούν γραπτές προτάσεις για την Αναθεώρηση. Για να γίνουν αποδεκτές θα πρέπει να υπογράφονται από τουλάχιστον 50 βουλευτές. Οι προτάσεις θα έχουν αιτιολογική έκθεση και θα προσδιορίζουν τα υπό αναθεώρηση άρθρα του Συντάγματος
- Αμέσως μετά, ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης θα καλέσει τα κόμματα να ορίσουν τους βουλευτές που θα συγκροτήσουν την διακομματική Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος. Σύμφωνα με πληροφορίες για εισηγητές προκρίνονται οι Ευριπίδης Στυλιανίδης από τη ΝΔ, Παναγιώτης Δουδωνής από το ΠΑΣΟΚ και Θεόφιλος Ξανθόπουλος ή Διονύσης Καλαματιανός από τον ΣΥΡΙΖΑ.
- Η Επιτροπή μέσα στην ταχθείσα προθεσμία (2 ή 3 μηνών) θα υποβάλει την έκθεσή της στην Ολομέλεια της Βουλής.
- Θα ακολουθήσει συζήτηση για την λήψη της απόφασης που θα διαπιστώνει την ανάγκη αναθεώρησης του Συντάγματος και θα καθορίζει ειδικά τις αναθεωρητέες διατάξεις. H απόφαση αυτή της Βουλής λαμβάνεται με δυο ονομαστικές ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον ένα μήνα. Η διαδικασία της ονομαστικής ψηφοφορίας αφορά αποκλειστικά τα αναθεωρητέα άρθρα και όχι το περιεχόμενό τους που είναι αρμοδιότητα της επόμενης Βουλής. Για την προβίβαση των διατάξεων στην επόμενη φάση απαιτείται η ψήφιση τους από τουλάχιστον 151 βουλευτές και στις δύο ψηφοφορίες.
Αναθεωρητική Βουλή (επόμενη)
-Ο Πρόεδρος της Βουλής που θα προκύψει από τις εθνικές εκλογές, θα συστήσει νέα Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος στην οποία θα διαβιβάσει τις σχετικές αποφάσεις που έλαβε η προηγούμενη Βουλή.
-τα μέλη της Επιτροπής θα πάρουν την λίστα με τα υπό αναθεώρηση άρθρα και θα κληθούν να καθορίσουν το περιεχόμενό τους.
-η τελική έκθεση θα εισαχθεί στην Ολομέλεια για ονομαστική ψηφοφορία με τις πλειοψηφίες να ορίζονται στις 151 θετικές ψήφους για τα άρθρα που στην προτείνουσα πήραν τουλάχιστον 180, και στις 180 για τα άρθρα που στην προτείνουσα εγκρίθηκαν με 151.
Απαραίτητες πλειοψηφίες
Κρίσιμο στοιχείο των δυο φάσεων της διαδικασίας της συνταγματικής αναθεώρησης είναι οι πλειοψηφίες που θα σχηματιστούν.
Η τρέχουσα προτείνουσα Βουλή θα διεξάγει δύο ψηφοφορίες.
Οι διατάξεις που δεν θα περάσουν τον πήχη των 151 σε μια απο τις δύο ψηφοφορίες απορρίπτονται.
Για τις διατάξεις που θα πάρουν και στις δύο πρώτες διαδικασίες τουλάχιστον 180 θετικές ψήφους, τότε θα αρκούν 151 “υπέρ” στην επόμενη Βουλή για να αναθεωρηθούν. Οι διατάξεις που έστω σε μια από τις δυο ψηφοφορίες της προαναθεωρητικής Βουλής πάρουν από 151 έως 179 θετικές ψήφους θα χρειαστούν τουλάχιστον 180 στην επόμενη αναθεωρητική Βουλή για να τροποποιηθούν.
Επαναληπτικές εκλογές
Πέραν της “σπαζοκεφαλιάς” που προκαλούν τα όρια των πλειοψηφιών, επιπρόσθετους προβληματισμούς και συζητήσεις έχει προκαλέσει το ενδεχόμενο η επόμενη Αναθεωρητική Βουλή να διαλυθεί άμεσα λόγω αδυναμίας σχηματισμού κυβέρνησης.
Σύμφωνα με ορισμένους Συνταγματολόγους η λεγόμενη “Βουλή της μιας ημέρας” θα ακυρώσει την διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης καθώς η παράγραφος 3 του άρθρου 110 του Συντάγματος για την διαδικασία αναθεώρησης αναφέρει: “Aφού η αναθεώρηση αποφασιστεί από τη Bουλή, η επόμενη Bουλή, κατά την πρώτη σύνοδό της, αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών της σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις”.
Κυβερνητικές πηγές απαντώντας στον συγκεκριμένο προβληματισμό επικαλούνται νομολογία του Αρείου Πάγου σύμφωνα με την οποία η “Βουλή της μιας ημέρας” δεν λογίζεται ως Σύνοδος. Η συγκεκριμένη νομολογία του ανώτατου δικαστηρίου είχε εκδοθεί για ποινική υπόθεση που αφορούσε ενδεχόμενη παραγραφή αδικημάτων του πρώην υπουργού Γιώργου Παπακωνσταντίνου, ωστόσο οι κυβερνητικές πηγές υποστηρίζουν ότι η ερμηνεία της πρέπει να εφαρμοστεί κατ αναλογία και για την υπό έναρξη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης.
