Ένα απρόσμενο στιγμιότυπο από τα βάθη του Ειρηνικού ωκεανού έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον στην επιστημονική κοινότητα, καθώς ερευνητές κατέγραψαν για πρώτη φορά μια άγνωστη έως σήμερα συμπεριφοράκεφαλόποδου σε αβυσσαλέο περιβάλλον.

Η καταγραφή έγινε σε βάθος περίπου 4.100 μέτρων στη Clarion Clipperton Zone, μια εκτεταμένη υποθαλάσσια πεδιάδα που έχει βρεθεί στο επίκεντρο συζητήσεων για μελλοντικές εξορυκτικές δραστηριότητες. Χρησιμοποιώντας τηλεχειριζόμενο υποβρύχιο όχημα (ROV), η ερευνητική ομάδα εντόπισε ένα καλαμάρι βαθέων υδάτων –το οποίο δεν έχει ακόμη περιγραφεί επιστημονικά– σχεδόν πλήρως θαμμένο στη λάσπη του βυθού και μάλιστα σε ανεστραμμένη στάση.

Από το σώμα του διακρίνονταν μόνο το σιφώνιο και δύο μακριά, λευκά πλοκάμια, που προεξείχαν από το ίζημα. Η εικόνα αυτή, όπως σημειώνουν οι επιστήμονες, δεν έχει προηγούμενο στα κεφαλόποδα, ιδιαίτερα σε τόσο μεγάλα βάθη.


Η παρατήρηση δημοσιεύθηκε στις 25 Νοεμβρίου στο επιστημονικό περιοδικό Ecology και, σύμφωνα με τη βασική συγγραφέα της μελέτης, την Alejandra Mejía Saenz από τη Scottish Association for Marine Science, το εύρημα ήταν αινιγματικό: «Ένα καλαμάρι καλυμμένο με ίζημα και σε ανεστραμμένη θέση είναι κάτι που δεν είχαμε ξαναδεί. Πρόκειται για πρωτόγνωρη συμπεριφορά στα κεφαλόποδα».

Αν και ορισμένα χταπόδια, σουπιές ή καλαμάρια ρηχών υδάτων είναι γνωστό ότι θάβονται στο υπόστρωμα, αυτή είναι η πρώτη φορά που καταγράφεται αντίστοιχη τακτική σε αβυσσαλέο  και μάλιστα με το σώμα στραμμένο προς τα κάτω.
 

(α) Δείγμα που κολυμπά κάθετα προς τον βυθό, καταγεγραμμένο με κάμερα στραμμένη προς τα κάτω. (β) Δείγμα καλυμμένο με μαλακό ίζημα, ακίνητο, με πλοκάμια εκτεταμένα προς τη στήλη νερού, καταγεγραμμένο σε πλάγια λήψη ~4 δευτερόλεπτα πριν από την εικόνα «α»
 

Μια στρατηγική καμουφλάζ και επιβίωσης

Η παρατήρηση έγινε στο πλαίσιο της βρετανικής αποστολής SMARTEX, η οποία εξετάζει τις επιπτώσεις της εξόρυξης σε μεγάλα βάθη. Αρχικά, οι ερευνητές θεώρησαν ότι τα σχήματα που προεξείχαν από τον βυθό ήταν σπόγγοι ή σωληνόμορφα σκουλήκια. Μόνο μια ανεπαίσθητη κίνηση αποκάλυψε ότι επρόκειτο για ζώο – λίγο πριν αυτό χαθεί ξανά μέσα στη λάσπη.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η συμπεριφορά αυτή μπορεί να εξυπηρετεί διπλό σκοπό: αφενός την αποφυγή θηρευτών, όπως οι φυσητήρες ή οι ραμφοφάλαινες, και αφετέρου την προσέλκυση θηραμάτων. Μιμούμενο ακίνητους οργανισμούς του βυθού, όπως σπόγγους, το καλαμάρι θα μπορούσε να δελεάζει καρκινοειδή που πλησιάζουν, λειτουργώντας ουσιαστικά ως παγίδα.

Σε ένα περιβάλλον όπου η τροφή είναι περιορισμένη και η εξοικονόμηση ενέργειας κρίσιμη, ο συνδυασμός καμουφλάζ και παθητικής σύλληψης τροφής θεωρείται ιδιαίτερα αποδοτικός. Ο Jim Barry από το Monterey Bay Aquarium Research Institute, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, σημειώνει ότι η συμπεριφορά θυμίζει αυτή βενθικών ασπόνδυλων, όπως σπόγγοι και μαλακά κοράλλια, ενισχύοντας την υπόθεση της εσκεμμένης μίμησης του περιβάλλοντος

Εμφανίσεις κεφαλόποδων στον αβυσσαλέο βορειοανατολικό Ειρηνικό
 

Ένας ανεξερεύνητος κόσμος υπό απειλή

Οι αβυσσαλέες πεδιάδες παραμένουν από τα λιγότερο εξερευνημένα οικοσυστήματα του πλανήτη. Ακόμη και στη σχετικά μελετημένη Clarion Clipperton Zone, οι ερευνητές κατέγραψαν μόλις 33 κεφαλόποδα σε σχεδόν 5.000 χιλιόμετρα διαδρομών ROV, γεγονός που εξηγεί γιατί νέες και απροσδόκητες συμπεριφορές συνεχίζουν να αποκαλύπτονται.

Το εύρημα, ωστόσο, συνοδεύεται από ανησυχία. Η περιοχή αποτελεί βασικό στόχο εξόρυξης νικελίου, κοβαλτίου και μαγγανίου, δραστηριότητες που ενδέχεται να προκαλέσουν εκτεταμένα νέφη ιζημάτων και να επιβαρύνουν σοβαρά τη θαλάσσια ζωή. Όπως επισημαίνει η Mejía Saenz, «δεν γνωρίζουμε ακόμη πόσο μακριά μπορεί να φτάσουν οι συνέπειες».

Ο Bruce Robison, επίσης από το MBARI και εκτός της ερευνητικής ομάδας, τονίζει ότι η γνώση μας παραμένει αποσπασματική: κάθε νέα καταγραφή συμπεριφοράς αποτελεί υπενθύμιση του πόσα λίγα γνωρίζουμε για τη ζωή στα βάθη των ωκεανών – και του τι ενδέχεται να χαθεί πριν προλάβουμε να το κατανοήσουμε.