Το Ιράν βρίσκεται ξανά αντιμέτωπο με ένα κύμα κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής, καθώς διαδηλώσεις σε μεγάλες πόλεις της χώρας λαμβάνουν πλέον σαφώς πολιτικό χαρακτήρα, αμφισβητώντας ευθέως τη νομιμοποίηση του θεοκρατικού καθεστώτος. Στους δρόμους της Τεχεράνης, της Ισφαχάν, της Σιράζ και άλλων αστικών κέντρων, ακούγεται ολοένα και συχνότερα το σύνθημα «Τζαβίντ Σαχ» (Ζήτω ο Σάχης), μια εξέλιξη που προκαλεί έντονη ανησυχία στην πολιτική και θρησκευτική ηγεσία της χώρας.
Από την κοινωνική δυσαρέσκεια στην πολιτική αμφισβήτηση
Οι πρόσφατες κινητοποιήσεις δεν περιορίζονται σε αιτήματα οικονομικής φύσης, όπως η ακρίβεια, η ανεργία ή η κατάρρευση του βιοτικού επιπέδου. Αντιθέτως, σηματοδοτούν μια βαθύτερη πολιτική μετατόπιση, καθώς μέρος των διαδηλωτών φαίνεται να αμφισβητεί πλέον ανοιχτά το ίδιο το σύστημα διακυβέρνησης που εγκαθιδρύθηκε μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Η επανεμφάνιση συνθημάτων υπέρ του πρώην καθεστώτος του Σάχη δεν αποτελεί απλώς ιστορική αναφορά, αλλά λειτουργεί ως σύμβολο απόρριψης της σημερινής θεοκρατικής εξουσίας. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η νομιμοποίηση του καθεστώτος τίθεται σε δημόσια αμφισβήτηση όχι μόνο από την αντιπολίτευση της διασποράς, αλλά και από πολίτες στο εσωτερικό της χώρας.
Το βάρος της ιστορικής μνήμης
Το σύνθημα «Τζαβίντ Σαχ» φέρει έντονο ιστορικό και πολιτικό φορτίο. Για την ιρανική ηγεσία, η δημόσια αναφορά στη μοναρχική περίοδο συνιστά κόκκινη γραμμή, καθώς αμφισβητεί τη θεμελιώδη αφήγηση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η Ισλαμική Δημοκρατία. Για τους διαδηλωτές, ωστόσο, λειτουργεί ως εργαλείο πολιτικής πρόκλησης και ένδειξη βαθιάς απογοήτευσης από το παρόν σύστημα.
Παρατηρητές επισημαίνουν ότι δεν πρόκειται απαραίτητα για μαζική στροφή υπέρ της επαναφοράς της μοναρχίας, αλλά για μια συμβολική πράξη που υπογραμμίζει την απουσία εμπιστοσύνης προς τους σημερινούς θεσμούς εξουσίας.
Η αντίδραση του καθεστώτος
Οι ιρανικές αρχές αντιμετωπίζουν τις διαδηλώσεις με αυστηρά μέτρα ασφαλείας. Δυνάμεις ασφαλείας και παραστρατιωτικές μονάδες έχουν αναπτυχθεί σε κρίσιμα σημεία, ενώ καταγράφονται συλλήψεις και περιορισμοί στην πρόσβαση στο διαδίκτυο. Παράλληλα, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης επιχειρούν να υποβαθμίσουν τη σημασία των κινητοποιήσεων ή να τις αποδώσουν σε εξωτερική υποκίνηση.
Ωστόσο, η επιμονή και η γεωγραφική διασπορά των διαδηλώσεων δημιουργούν ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα αυτής της τακτικής. Η εικόνα ενός καθεστώτος που στηρίζεται ολοένα και περισσότερο στην καταστολή ενισχύει το αφήγημα περί κρίσης νομιμοποίησης.
Διεθνείς ανησυχίες και γεωπολιτικές προεκτάσεις
Η κατάσταση στο Ιράν παρακολουθείται στενά από τη διεθνή κοινότητα, καθώς οποιαδήποτε εσωτερική αποσταθεροποίηση σε μια χώρα με τόσο κρίσιμο γεωπολιτικό ρόλο ενδέχεται να έχει ευρύτερες συνέπειες στη Μέση Ανατολή. Αναλυτές εκτιμούν ότι η κλιμάκωση των διαδηλώσεων θα μπορούσε να επηρεάσει τόσο την εξωτερική πολιτική της Τεχεράνης όσο και τις περιφερειακές ισορροπίες.
Παράλληλα, η ρητορική των διαδηλωτών ενισχύει τις ανησυχίες για το ενδεχόμενο πιο σκληρής εσωτερικής καταστολής, σε μια προσπάθεια της ηγεσίας να διατηρήσει τον έλεγχο.
Ένα καθεστώς υπό πίεση
Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών δείχνουν ότι το Ιράν εισέρχεται σε μια νέα φάση κοινωνικής και πολιτικής έντασης. Η αμφισβήτηση της νομιμοποίησης του καθεστώτος, ειδικά όταν εκφράζεται δημόσια και μαζικά, αποτελεί σοβαρή πρόκληση για την εξουσία των αγιατολάχ.
Το αν οι διαδηλώσεις αυτές θα οδηγήσουν σε ουσιαστικές πολιτικές αλλαγές παραμένει αβέβαιο. Ωστόσο, το μήνυμα που εκπέμπεται από τους δρόμους των ιρανικών πόλεων είναι σαφές: ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας δεν αποδέχεται πλέον σιωπηρά το υπάρχον πολιτικό πλαίσιο.
Σε κάθε περίπτωση, το Ιράν βρίσκεται ενώπιον μιας κρίσιμης δοκιμασίας, με το αποτέλεσμα αυτής της εσωτερικής σύγκρουσης να καθορίζει όχι μόνο το μέλλον της χώρας, αλλά και τη σταθερότητα μιας ήδη εύθραυστης περιοχής.
