Σημειώματα γραμμένα πάνω σε περιτυλίγματα σοκολάταςκαι σε βρώμικα ρούχα έγιναν ένας από τους λίγους τρόπους επικοινωνίας μεταξύ πολιτικών κρατουμένων και των οικογενειών τους στη διαβόητη φυλακή El Helicoideτης Βενεζουέλας. Πρώην κρατούμενοι περιγράφουν συνθήκες απομόνωσης, κελιά τιμωρίας και πιέσεις προς συγγενείς τους, σε ένα σωφρονιστικό σύστημα που έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο καταγγελιών για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σε ένα μικρό διαμέρισμα κοντά στο Καράκας, η Αντριάνα Μπρισένιο δείχνει ένα παλιό περιτύλιγμα από σοκολάτα. Πάνω του βρίσκεται γραμμένο ένα μήνυμα που είχε στείλει ο γιος της στον πατέρα του, Άνχελ Γοδόι, όταν εκείνος ήταν φυλακισμένος στη φυλακή El Helicoide της Βενεζουέλας.

«Μπαμπά, πάρε αυτό για να γλυκάνει λίγο τα πράγματα», γράφει το μήνυμα με μπλε μελάνι. «Σε αγαπάμε».

Το El Helicoide, που αρχικά είχε σχεδιαστεί τη δεκαετία του 1950 ως πολυτελές εμπορικό κέντρο, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Αργότερα καταλήφθηκε από τις υπηρεσίες πληροφοριών της Βενεζουέλας και μετατράπηκε σε φυλακή, η οποία έγινε σύμβολο της κρατικής καταστολής.

Έρευνα των Ηνωμένων Εθνών κατέγραψε ότι εκεί μεταφέρονταν άτομα που είχαν συλληφθεί αυθαίρετα ή είχαν εξαφανιστεί βίαια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπέστησαν βασανιστήρια.

Ο Άνχελ Γοδόι είναι ένας από τους εκατοντάδες πολιτικούς κρατουμένους που συνελήφθησαν στη Βενεζουέλα επί προεδρίας Νικολάς Μαδούρο και κρατήθηκαν για μεγάλα χρονικά διαστήματα στο εκτεταμένο σύστημα φυλακών της χώρας.

Από τις αρχές Ιανουαρίου, όταν ο Μαδούρο συνελήφθη από αμερικανικές δυνάμεις σε στρατιωτική επιχείρηση, περισσότεροι από 600 κρατούμενοι έχουν απελευθερωθεί. Ωστόσο, σύμφωνα με την οργάνωση υπεράσπισης δικαιωμάτων κρατουμένων Foro Penal, εκατοντάδες εξακολουθούν να βρίσκονται στη φυλακή.

Ο Γοδόι είναι ένας από τους δύο πρώην κρατουμένους που περιέγραψαν στο BBC τις συνθήκες κράτησης, τις απομονώσεις και τις απειλές που δέχονταν οι ίδιοι και οι οικογένειές τους.

Κελιά τιμωρίας και απάνθρωπες συνθήκες

Ο ακτιβιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων Χαβιέ Ταραζόναπεριέγραψε τη στιγμή της σύλληψής του τον Ιούλιο του 2021.

«Μου πέρασαν χειροπέδες, με χτύπησαν, με έβρισαν και μου φόρεσαν μπαλακλάβα πριν με βάλουν σε περιπολικό», ανέφερε.

Παρότι γνώριζε ότι βρισκόταν στο στόχαστρο των κρατικών υπηρεσιών ασφαλείας, όπως λέει, δυσκολεύτηκε να καταλάβει τι ακριβώς συνέβαινε. Οι πρώτες ώρες της κράτησης, όπως περιγράφει, ήταν «τρομακτικές».

Η δοκιμασία του θα διαρκούσε περισσότερα από τέσσερα χρόνια.

Μετά τη σύλληψή του, μεταφέρθηκε σε ένα μικρό κελί τιμωρίας, όπου τοποθετούνταν οι νέοι κρατούμενοι. Ο χώρος ήταν γεμάτος αρουραίους και κατσαρίδες και μύριζε έντονα.

Ο Ταραζόνα, επικεφαλής της οργάνωσης Fundaredes, είχε προκαλέσει την προσοχή των αρχών επειδή είχε ζητήσει έρευνα για πιθανές σχέσεις υψηλόβαθμων αξιωματούχων της κυβέρνησης της Βενεζουέλας με αντάρτικες ομάδες στην Κολομβία.

Συνελήφθη μαζί με τον αδελφό του José και έναν ακόμη ακτιβιστή. Οι τρεις τους κρατήθηκαν σε ένα τόσο μικρό κελί ώστε έπρεπε να παίρνουν σειρά για να ξαπλώσουν.

Για στρώμα χρησιμοποιούσαν ένα κομμάτι χαρτόνι που είχαν τοποθετήσει πάνω από μια τρύπα αποχέτευσης.

Η οργάνωση Foro Penal αναφέρει ότι αυτά τα μικρά κελιά τιμωρίας, γνωστά ως «μικρές τίγρεις», είναι συνηθισμένο χαρακτηριστικό του σωφρονιστικού συστήματος της Βενεζουέλας.

«Μείναμε εκεί 46 ημέρες», λέει ο Tarazona. Στη συνέχεια μεταφέρθηκαν σε έναν ελαφρώς μεγαλύτερο χώρο στον ίδιο διάδρομο, ο οποίος όμως ήταν εξίσου ανθυγιεινός και καταθλιπτικός.

Οι κρατούμενοι δεν έβλεπαν ποτέ το φως της ημέρας και δεν μπορούσαν να γνωρίζουν αν ήταν μέρα ή νύχτα. Οι φύλακες έδιναν φαγητό σε διαφορετικές ώρες, κάτι που, όπως λέει, γινόταν για να αποδιοργανωθεί η αίσθηση του χρόνου.
 

Απομόνωση από τον έξω κόσμο

Για τον κρατούμενο το πιο δύσκολο δεν ήταν οι συνθήκες κράτησης αλλά η πλήρης απομόνωση από την οικογένειά του.

Όπως λέει, συνελήφθη αιφνιδιαστικά έξω από το σπίτι του από ομάδα αξιωματούχων ασφαλείας και παρέμεινε χωρίς καμία επικοινωνία με τους δικούς του για 96 ημέρες. «Πρέπει να υποθέσω ότι στόχος είναι να σε λυγίσουν», είπε.

Μετά από περισσότερους από τρεις μήνες, ένας υπάλληλος της φυλακής τον ενημέρωσε ότι οι αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο να επιτρέψουν στη σύζυγό του να τον καλέσει τηλεφωνικά. Αυτό όμως θα γινόταν μόνο αν εκείνη περιόριζε τη δραστηριότητά της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στα μέσα ενημέρωσης.

Η Αντριάνα Μπρισένιο αναφέρει ότι μετά τη σύλληψη του συζύγου της απολύθηκε από την κρατική εταιρεία τηλεπικοινωνιών όπου εργαζόταν επί 21 χρόνια, χωρίς να της δοθεί καμία εξήγηση.

Μένοντας μόνη στο σπίτι με τον γιο τους, ένιωθε ιδιαίτερα ευάλωτη και τελικά αποφάσισε να μετακομίσει.

«Φοβόμουν ότι κάποιος θα εμφανιστεί και θα εισβάλει στο σπίτι», λέει.

Για εβδομάδες μετά τη σύλληψη του συζύγου της δεν γνώριζε καν πού κρατείται. Χρειάστηκαν 25 ημέρες μέχρι οι αρχές να επιβεβαιώσουν ότι βρισκόταν στο El Helicoide.

Μόνο τότε της επιτράπηκε να του μεταφέρει ρούχα, φάρμακα και σεντόνια. Οι κανονικές επισκέψεις εγκρίθηκαν έπειτα από 96 ημέρες.
 

Απειλές προς τις οικογένειες

Ο Χαβιέ Ταραζόνα αναφέρει επίσης ότι οι αρχές άσκησαν πίεση στην οικογένειά του.

Κατά τη διάρκεια μιας ανάκρισης, ένας αξιωματούχος του έδειξε φωτογραφία της 70χρονης μητέρας του, λέγοντας ότι είχε συλληφθεί.

Σύμφωνα με τον Ταραζόνα, του είπε: «Δώσε μου το βίντεο που ζητάω ή η μητέρα σου θα πάει φυλακή».

Οι αρχές ήθελαν να καταγράψουν βίντεο στο οποίο ο ακτιβιστής θα κατηγορούσε άλλους ακτιβιστές για εγκλήματα. Ο ίδιος αρνήθηκε.

«Πάντα αρνιόμουν», λέει, προσθέτοντας ότι λίγες ώρες αργότερα η μητέρα του αφέθηκε ελεύθερη.

Κατά τη διάρκεια της κράτησής του, που διήρκεσε 1.675 ημέρες, ο Ταραζόνα αντιμετώπισε κατηγορίες για προδοσία, τρομοκρατία και υποκίνηση μίσους. Όπως λέει, δεν του επετράπη να προσλάβει δικό του δικηγόρο και μπόρεσε να συναντήσει δικηγόρο διορισμένο από το δικαστήριο μόνο επτά μήνες μετά τη σύλληψή του.

Συνολικά, κατά τη διάρκεια της κράτησής του είδε δικηγόρο λιγότερες από πέντε φορές.

Ο Άνχελ Γοδόι αντιμετώπισε κατηγορίες για τρομοκρατία, εγκλήματα μίσους και υποκίνηση ένοπλης δράσης. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει, δεν είδε ποτέ τον φάκελο της υπόθεσης και δεν γνώριζε ποιος ήταν ο δικηγόρος υπεράσπισής του, παρότι κρατήθηκε περισσότερο από έναν χρόνο.

Το BBC αναφέρει ότι επικοινώνησε με τον γενικό εισαγγελέα της Βενεζουέλας, το υπουργείο Πληροφοριών και το υπουργείο Άμυνας για σχόλιο σχετικά με τις καταγγελίες των πρώην κρατουμένων, χωρίς να λάβει απάντηση μέχρι τη δημοσίευση του ρεπορτάζ.
 

Μηνύματα μέσα από σοκολάτες και ρούχα

Κατά τη διάρκεια της κράτησης του Άνχελ Γοδόι, η οικογένεια είχε αναπτύξει έναν ιδιαίτερο τρόπο επικοινωνίας.

Τα μηνύματα γραμμένα σε περιτυλίγματα από σοκολάτες ήταν ένας τρόπος να του στέλνουν νέα. Εκείνος απαντούσε γράφοντας επάνω σε βρώμικα ρούχα που έβγαιναν από τη φυλακή.

Σε ένα παλιό μπλουζάκι που κρατά η σύζυγός του διαβάζει κανείς: «Αντριάνα, είσαι η πιο όμορφη γυναίκα στον κόσμο».

Υπάρχει επίσης μήνυμα προς τον γιο τους: «Να προσπαθείς στα μαθήματά σου».

Όπως λέει ο Άνχελ Γοδόι, τέτοιες μέθοδοι επικοινωνίας δημιουργήθηκαν μέσα στο El Helicoide και αποτέλεσαν «γέφυρα» ανάμεσα στους κρατουμένους και τις οικογένειές τους.
 

Συζητήσεις για το μέλλον της φυλακής

Η προσωρινή πρόεδρος της Βενεζουέλας, Delcy Rodríguez, δήλωσε τον Ιανουάριο στο κοινοβούλιο ότι το El Helicoide θα μετατραπεί σε κοινωνικό, αθλητικό και πολιτιστικό κέντρο για οικογένειες αστυνομικών και για τις γύρω κοινότητες.

Παρά την απελευθέρωση κρατουμένων από τη φυλακή, ορισμένες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι η κίνηση αυτή αποτελεί προσπάθεια να σβηστεί το παρελθόν του χώρου.

Παρά τις εμπειρίες τους, τόσο ο Ταραζόνα όσο και ο Γοδόι δηλώνουν ότι επιθυμούν να δουν τη χώρα να προχωρά ειρηνικά στο μέλλον.

«Μετά από τόση κακοποίηση και τόση σκληρότητα, ίσως φαίνεται απίστευτο, αλλά ζητώ από τους ανθρώπους να αφήσουν πίσω τους το μίσος», λέει ο Γοδόι.

«Ας βάλουμε πρώτα το συμφέρον της χώρας, ανεξάρτητα από κόμματα και φιλοδοξίες. Να προχωρήσουμε χωρίς μίσος και πικρία για να χτίσουμε μια καλύτερη Βενεζουέλα».