Με τη συμπλήρωση τεσσάρων ετών από τη ρωσική εισβολή, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι άνοιξε για πρώτη φορά τις βαριές πόρτες του μυστικού υπογείου κάτω από το Προεδρικό Μέγαρο στην οδό Bankova. Οι εικόνες που δημοσίευσε αποκαλύπτουν έναν κόσμο ζοφερό, κρύο και απόλυτα ασκητικό, εκεί όπου γράφτηκαν οι πρώτες σελίδες της ουκρανικής άμυνας.
Ένα Σοβιετικό «φάντασμα» από τσιμέντο και ατσάλι
Το καταφύγιο, γνωστό ως Object No. 1, είναι μια τεράστια δομή σοβιετικής εποχής, σχεδιασμένη να αντέχει ακόμα και πυρηνικό πλήγμα.Μακρόσυρτοι διάδρομοι από γυμνό σκυρόδεμα, μαύρα καλώδια που κρέμονται σαν ιστοί αράχνης και τεράστιοι σωλήνες εξαερισμού στην οροφή συνθέτουν ένα σκηνικό που θυμίζει ταινία του Ψυχρού Πολέμου.
Ο Ζελένσκι έδειξε το μικροσκοπικό δωμάτιο χωρίς παράθυρα, με μια παλιά σοβιετική λάμπα γραφείου, όπου έπαιρνε τις αποφάσεις που έκριναν τη μοίρα εκατομμυρίων ανθρώπων.
Τις εφιαλτικές πρώτες ημέρες της εισβολής, το καταφύγιο δεν ήταν άδειο. Εκατοντάδες στελέχη, η κυβέρνηση και το επιτελείο του, ζούσαν και ανέπνεαν εκεί μέσα.«Δούλευα ασταμάτητα εδώ κάτω και μετά ανέβαινα στην επιφάνεια για να σας κοιτάξω στα μάτια μέσα από την οθόνη», αφηγείται. Συσκέψεις επί συσκέψεων, αδιάκοπα τηλεφωνήματα και μια αγωνιώδης αναζήτηση λύσεων κάτω από την πίεση των ρωσικών πυραύλων.
Ζωή στο σκοτάδι: Φαγητό από κονσέρβες και κωδικοί ασφαλείας
Για μήνες, όσοι ζούσαν εκεί (υπουργοί, στρατιωτικοί και σύμβουλοι) απαγορευόταν να δουν το φως του ήλιου για λόγους ασφαλείας. Το φαγητό ήταν βασικό —κονσέρβες και παξιμάδια— και η επικοινωνία γινόταν με ειδικά κρυπτογραφημένα τηλέφωνα.
Εκεί μέσα ειπώθηκε το ιστορικό «θέλω πυρομαχικά, όχι βόλτα», όταν οι ΗΠΑ προσφέρθηκαν να τον φυγαδεύσουν. Εκεί μέσα γεννήθηκε το σύμβολο του ηγέτη που αρνείται να εγκαταλείψει το «σκάφος».
Σήμερα το καταφύγιο είναι άδειο και ησυχάζει, αλλά οι τοίχοι του μοιάζουν να «μιλούν» ακόμα για τον πανικό και την αποφασιστικότητα των πρώτων ημερών.
Ο Ζελένσκι, δείχνοντας τις αφίσες με τους στρατιώτες που δίνουν λίγο χρώμα στο γκρίζο τσιμέντο, τόνισε: «Δεν σηκώσαμε λευκή σημαία».
Καθώς η Ουκρανία μπαίνει στον 5ο χρόνο μιας εξαντλητικής σύγκρουσης, οι φωτογραφίες αυτές θυμίζουν στη Δύση ότι η ελευθερία κερδήθηκε μέσα σε τέτοια υπόγεια, με θυσίες που ξεπερνούν την ανθρώπινη λογική.
