«Saronicos Project» ονομάζεται το νέο ερευνητικό πρόγραμμα του θαλάσσιου περιβάλλοντος στον Ελλαδικό χώρο, πλήρως χρηματοδοτούμενο από το Κοινωφελές Ίδρυμα Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης. Στόχος του εγχειρήματος, η αποκρυπτογράφηση του βυθού στην περιοχή γύρω από τα Μέθανα, η συλλογή κρίσιμων επιστημονικών δεδομένων, καθώς και η ενίσχυση της προστασίας και αποκατάστασης του Σαρωνικού κόλπου.

Για πρώτη φορά, υλοποιείται ταυτόχρονη ερευνητική δράση σε δύο επίπεδα, ενώ τα νέα ερευνητικά δεδομένα αφορούν σε μια τεράστια έκταση, περίπου 400 τετρ. χλμ. βυθομετρίας του Σαρωνικού κόλπου.

Το πρόγραμμα «Saronicos Project» αποτελεί στρατηγική δέσμευση του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης, με προϋπολογισμό 1,5 εκατ. ευρώ και ορίζοντα υλοποίησης έως 5 έτη. Υλοποιείται μέσα από ευρεία σύμπραξη περισσότερων από 10 φορέων από τον ακαδημαϊκό χώρο, τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, ενισχύοντας τη συνεργασία και την αποτελεσματικότητα για ένα μετρήσιμο περιβαλλοντικό αποτέλεσμα.

Στη 10ημερη αποστολή του «Saronicos Project», η οποία ξεκίνησε στις 2 Φεβρουαρίου 2026 με αφετηρία την περιοχή των Μεθάνων, διενεργήθηκε για πρώτη φορά κοινή επιχειρησιακή και ερευνητική δράση του πλοίου «Τυφώνας» του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης, μαζί με το Oceanus Lab του Πανεπιστημίου Πατρών, αλλά και με τη συνδρομή του ερευνητικού πλοίου Ω/Κ «ΑΙΓΑΙΟ» του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ).

Μετά από το «Typhoon Project» και το «Cyclone Project», τα πρωτότυπα προγράμματα απορρύπανσης σε θάλασσα και ξηρά, το Ίδρυμα Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης διευρύνει τις κοινωφελείς δράσεις του με το καινούργιο «Saronicos Project». Το οποίο, βάσει της πάγιας φιλοσοφίας του φορέα, χρηματοδοτείται πλήρως και διοργανώνεται απευθείας από το Ίδρυμα Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης.

Το «Cyclone Project» έρχεται να καλύψει ένα ουσιώδες κενό, ως προς την ολοκληρωμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη «ακτινογράφηση» της κατάστασης του θαλάσσιου οικοσυστήματος του Σαρωνικού. Σε δεύτερη φάση, η γνώση που προσκτάται μέσω της έρευνας, θα μεταστοιχειωθεί σε συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής και συνακόλουθα στοχευμένες δράσεις αποκατάστασης και προστασίας.

Οι έρευνες

Θέαμα σπάνιας ομορφιάς αντίκρισαν οι επιστήμονες στα βάθη του Σαρωνικού, εικόνες που θυμίζουν εξωτικά σημεία της υδρογείου, όπως πχ οι Μαλδίβες. Κι όμως, στην πραγματικότητα δεν είναι παρά ο Σαρωνικός, αυτός ο τόσο γνωστός και ταυτόχρονα τόσο ανεξερεύνητος κόλπος, μια θαλάσσια ζώνη στην οποίαν έχει πρόσβαση, σχεδόν καθημερινά, το μεγαλύτερο τμήμα του ελληνικού πληθυσμού -λόγω του ότι περιβρέχει την πρωτεύουσα. Χάρη στο Saronicos Project, ο κόλπος αυτός αποτελεί πλέον αντικείμενο συστηματικής επιστημονικής χαρτογράφησης

Το σύγχρονο νορβηγικής κατασκευής πλοίο 72 μέτρων «Τυφώνας» του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης, σε συνεργασία με το Oceanus-Lab του Πανεπιστημίου Πατρών, πραγματοποίησε έρευνες στα οικοσυστήματα του πυθμένα κοντά στο ηφαίστειο των Μεθάνων, με τη χρήση τηλεχειριζόμενου υποβρυχίου οχήματος (ROV)

Η αποστολή επικεντρώθηκε στο υποθαλάσσιο ηφαιστειακό πεδίο του Παυσανία και σε επιλεγμένους ηφαιστειακούς κώνους, σε βάθη 65-180 μ., καταγράφοντας σημαντικές ηφαιστειακές δομές, αλλά και βενθικά οικοσυστήματαυψηλής βιοποικιλότητας, μεταξύ των οποίων και οικοσυστήματα προτεραιότητας όπως τα ενασβεστωμένα ροδοφύκη. Παράλληλα, συλλέχθηκε βίντεο πολύ υψηλής ανάλυσης για ακριβή ταξινόμησηθαλάσσιων οργανισμών

Όπως χαρακτηριστικά επισήμανε ο καθηγητής και Δ/ντης του Oceanus-Lab Γιώργος Παπαθεοδώρου: «Η πρώτη αυτή ερευνητική αποστολή στον Σαρωνικό κόλπο οδήγησε στην αποτύπωση εντυπωσιακών οικοσυστημάτων που έχουν αναπτυχθεί σε σκληρά υποστρώματα πυθμένα, συγκροτώντας μια πολύτιμη επιστημονική βάση δεδομένων. Η βάση αυτή θα είναι πλέον διαθέσιμη για συγκρίσεις με αντίστοιχα οικοσυστήματα του βόρειου Σαρωνικού, τα οποία βρίσκονται κάτω από σοβαρές ανθρωπογενείς περιβαλλοντικές πιέσεις. Ήταν πράγματι μια εξαιρετική αρχή»

Ταυτόχρονα, το ερευνητικό σκάφος Ω/Κ «ΑΙΓΑΙΟ» του ΕΛΚΕΘΕ μελέτησε τις βαθιές λεκάνες του κόλπου, τις φυσικές «παγίδες», όπου συσσωρεύεται διαχρονικά το ανθρώπινο αποτύπωμα, προσφέροντας σημαντικά δεδομένα για την εκτίμηση της περιβαλλοντικής κατάστασης αχαρτογράφητων, σε μεγάλο βαθμό, περιοχών του Σαρωνικού.

Σύμφωνα με τον κ. Δημήτρη Σακελλαρίου (ΕΛΚΕΘΕ), κατά τη διάρκεια του 10ημερου πλου του Ω/Κ «ΑΙΓΑΙΟ» πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη συλλογή νέων επιστημονικών δεδομένων, με χαρτογράφηση περίπου 350–400 τετραγωνικών χιλιομέτρων βυθομετρίας. Η έρευνα αυτήαποκάλυψε ένα εντυπωσιακό και έως σήμερα άγνωστο υποθαλάσσιο ανάγλυφο

Παράλληλα, καταγράφηκαν σχεδόν 580 χιλιόμετρα σεισμικών τομών, φέρνοντας στο φως παλαιο-λίμνες και παλαιο-ακτογραμμές από περιόδους χαμηλής στάθμης της θάλασσας, καθώς και κατολισθήσεις και ενεργά ρήγματα που δεν είχαν έως τώρα εντοπιστεί. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο κ. Σακελλαρίου: «Έχουμε πολλά ακόμη να μάθουμε για τους βυθούς των ελληνικών θαλασσών».

Η συνδυασμένη επιχειρησιακή και ερευνητική δράση των δύο πλοίων, αποτυπώνει έμπρακτα μια σπάνια σύμπραξη επιστήμης, ιδιωτικής χρηματοδότησης και δημόσιων ερευνητικών υποδομών, με στόχο όχι μόνο τη χαρτογράφηση του εμβληματικού Σαρωνικού Κόλπου, αλλά και τη διαμόρφωση εφαρμόσιμων λύσεων για την αποκατάσταση και προστασία του σημαντικότερου κόλπου της χώρας, δημιουργώντας ένα πρότυπο περιβαλλοντικής διαχείρισης.

Σημειώνεται ότι η μόνιμη ομάδα του πλοίου «Τυφώνας», σε συνεργασία με στελέχη του Ιδρύματος, πραγματοποίησε καθαρισμούς σε απρόσιτες ακτές, ενώ υλοποιήθηκαν και εκπαιδευτικά προγράμματα σε Δημοτικά σχολεία της περιοχής, με τη συμμετοχή περισσότερων από 150 μαθητών και μαθητριών
 

Ο Σαρωνικός Κόλπος

Ο Σαρωνικός Κόλπος, οριοθετημένος από τη νοητή γραμμή Πόρου–Σουνίου, αποτελεί έναν από τους πλέον εμβληματικούς κόλπους της Ελλάδας, με ανθρώπινη παρουσία ήδη από την Εποχή του Χαλκού και με κομβικό ρόλο στην ιστορία. Στην περιοχή αναπτύχθηκαν τα αρχαία αθηναϊκά λιμάνια Κάνθαρος, Ζέα και Μουνιχία, ενώ συνδέεται άμεσα με κορυφαίους πολιτιστικούς τόπους όπως η Αθήνα, ο Ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο, η Αίγινα και η Ελευσίνα με τα Ελευσίνια Μυστήρια. Παράλληλα, διαθέτει πλούσια υποθαλάσσια πολιτιστική κληρονομιά, με καταβυθισμένες αρχαίες εγκαταστάσεις σε περιοχές όπως οι Κεγχρεές, η Επίδαυρος, η Αίγινα, η Σαλαμίνα και το Σούνιο. Στα νερά του έχουν καταγραφεί ιστορικά ναυάγια, ενώ πιθανολογείται και η ύπαρξη άγνωστου αριθμού αρχαίων ναυαγίων, στοιχείο που υπογραμμίζει τη διαχρονική ιστορική του σημασία.

Σημαντική είναι η οικονομική του βαρύτητα, καθώς γειτνιάζει με την Αθήνα, το μεγαλύτερο αστικό κέντρο της χώρας, ενώ φιλοξενεί το μεγαλύτερο λιμάνι της Ελλάδας στον Πειραιά. Αποτελεί βασικό θαλάσσιο δίαυλο, στηρίζοντας την αλιευτική και την υδατοκαλλιεργητική δραστηριότητα, και τον τουρισμό. Παράλληλα, διαθέτει υψηλή οικολογική αξία, καθώς φιλοξενεί προστατευόμενα ενδιαιτήματα προτεραιότητας της Ε.Ε., όπως τα λιβάδια Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica) και τις τραγάνες (ενασβεστωμένα ροδοφύκη). 

Παρόλ' αυτά, τα τελευταία 50 χρόνια (ιδίως στο βόρειο τμήμα του) ο Σαρωνικός συγκαταλέγεται στις πιο επιβαρυμένες θαλάσσιες περιοχές της χώρας. Δέχεται έντονες πιέσεις από αστικά λύματα και απορρίμματα, πυκνή ναυσιπλοΐα, βιομηχανικά και τουριστικά απόβλητα, ναυπηγοεπισκευαστικές δραστηριότητες, βιομηχανικές απορροές μέσω ρεμάτων, παράνομες χωματερές και άλλες διάχυτες ανθρώπινες δραστηριότητες. Οι πιέσεις αυτές οδηγούν σε υποβάθμιση των οικοσυστημάτων και εντείνουν φαινόμενα όπως ο ευτροφισμός και η μείωση του οξυγόνου. Συμβάλλουν, παράλληλα, στη θολερότητα των νερών και στη συσσώρευση απορριμμάτων. Το αποτέλεσμα είναι μια γενικευμένη περιβαλλοντική πίεση, η οποία επιβαρύνει ακόμη και περιοχές ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας.