Ένα ευρύ πλέγμα δράσεων για την εξοικονόμηση ενέργειας στον κτιριακό τομέα, με βασικό εργαλείο τα προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ», αλλά και με στοχευμένες παρεμβάσεις για ευάλωτα νοικοκυριά, ευάλωτους φοιτητές και ειδικές κατηγορίες κτιρίων, προωθεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Οι εξελίξεις αναμένονται εντός των επόμενων εβδομάδων, στο πλαίσιο της ενσωμάτωσης της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων (EPBD – 2024/1275) στο εθνικό δίκαιο, διαδικασία που πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως τον Μάιο του 2026.
Νέο πρόγραμμα με έμφαση σε κατοικίες και συστήματα θέρμανσης
Παράλληλα, βρίσκεται στον σχεδιασμό νέο πρόγραμμα εξοικονόμησης ενέργειας, το οποίο αφορά αφενός την ενεργειακή ανακαίνιση περίπου 60.000 κατοικιών και αφετέρου την εγκατάσταση περίπου 380.000 νέων συστημάτων θέρμανσης. Η συγκεκριμένη παρέμβαση αναμένεται να δώσει ώθηση στην αγορά, διευκολύνοντας τόσο τη διαδικασία ενεργειακής αναβάθμισης όσο και την προσαρμογή στις νέες προδιαγραφές που εισάγει η ευρωπαϊκή Οδηγία.
Χωρίς οριζόντια ή τιμωρητικά μέτρα
Σε κάθε περίπτωση, πηγές του ΥΠΕΝ τόνισαν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι η εφαρμογή των νέων ευρωπαϊκών κανόνων «δεν μπορεί και δεν πρόκειται να γίνει με οριζόντιο ή τιμωρητικό τρόπο», ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι πάνω από το 50% των κατοικιών στη χώρα έχει κατασκευαστεί πριν από το 1980, χωρίς σύγχρονες ενεργειακές προδιαγραφές. Το ζήτημα αυτό τέθηκε και στη συνάντηση που είχε την περασμένη Δευτέρα ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου, με εκπροσώπους της ΠΟΜΙΔΑ.
Διάλογος με την ΠΟΜΙΔΑ και θεσμικές πρωτοβουλίες
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι το Υπουργείο λαμβάνει υπόψη τους προβληματισμούς και τις προτάσεις της ΠΟΜΙΔΑ, δρομολογώντας νομοθετικές και διοικητικές παρεμβάσεις που σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων.
Οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Οδηγίας
Υπενθυμίζεται ότι η Οδηγία θέτει ως στόχο για τα κτίρια κατοικιών τη μείωση της χρήσης πρωτογενούς ενέργειας κατά 16% έως το 2030 και κατά 20-22% έως το 2035, με έμφαση στην ανακαίνιση του 43% των κτιρίων με τις χαμηλότερες ενεργειακές επιδόσεις. Παράλληλα, προβλέπει σειρά απαιτήσεων, όπως η υποχρέωση όλα τα νέα οικιστικά και μη οικιστικά κτίρια να έχουν μηδενικές εκπομπές από ορυκτά καύσιμα, από την 1η Ιανουαρίου 2028 για τα δημόσια κτίρια και από την 1η Ιανουαρίου 2030 για όλα τα υπόλοιπα, με δυνατότητα ειδικών εξαιρέσεων. Επιπλέον, εισάγονται ελάχιστα πρότυπα ενεργειακής απόδοσης για τα μη οικιστικά κτίρια και ενισχύεται η αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Η αρχιτεκτονική των νέων προγραμμάτων
Σε ό,τι αφορά τη δομή των νέων προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι προβλέπεται οικονομική και τεχνική στήριξη για τη συμμόρφωση με την Οδηγία, με ιδιαίτερη μέριμνα για ευάλωτα νοικοκυριά, δυνατότητα χρήσης πρόσθετων δεικτών όπως οι εκπομπές CO₂, καθώς και εξαιρέσεις για ειδικές κατηγορίες κτιρίων, λαμβάνοντας υπόψη την κοινωνική διάσταση και το ζήτημα της ενεργειακής φτώχειας.
Ο ρόλος των προγραμμάτων «Εξοικονομώ»
Τα προγράμματα «Εξοικονομώ» παραμένουν ο βασικός μηχανισμός υλοποίησης των ευρωπαϊκών στόχων στην πράξη. Μέσω αυτών, το βάρος της ενεργειακής μετάβασης δεν μετακυλίεται στους πολίτες, καθώς οι νέες απαιτήσεις συνδέονται με επιχορηγήσεις και απλοποιημένες διαδικασίες, καθιστώντας την ενεργειακή αναβάθμιση ρεαλιστική και οικονομικά βιώσιμη.
Πόροι από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο
Στους διαθέσιμους πόρους για την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και την αντικατάσταση ενεργειακού εξοπλισμού περιλαμβάνεται και ποσό ύψους 2 δισ. ευρώ από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, με δράσεις που θα υλοποιηθούν την περίοδο 2026-2032. Πρόκειται για ένα από τα τρία νέα ευρωπαϊκά ταμεία που ενεργοποιεί η Ελλάδα στο πλαίσιο του Κοινωνικού Κλιματικού Σχεδίου.
Νέα εργαλεία και κίνητρα για την αγορά
Παράλληλα, προβλέπεται νέα προσέγγιση στην υλοποίηση των έργων ενεργειακής αναβάθμισης, με αξιοποίηση εργαλείων της αγοράς και οικονομιών κλίμακας που προκύπτουν από την ομαδοποίηση και τυποποίηση των παρεμβάσεων. Επιπλέον, θα δοθούν κίνητρα σε φορείς της ενεργειακής και κατασκευαστικής αγοράς για δράσεις που απευθύνονται σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά.
Ανακαίνιση κλειστών κατοικιών για ευάλωτους
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επενδυτική δράση για την «Ανακαίνιση κλειστών ιδιωτικών ακινήτων με υποχρέωση μακροχρόνιας μίσθωσης», η οποία προβλέπει χρηματοδότηση ιδιοκτητών κλειστών κατοικιών για τη λειτουργική και ενεργειακή τους αναβάθμιση, με την υποχρέωση να τις μισθώσουν μακροχρόνια, με μειωμένο ενοίκιο, σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά και φοιτητές.
Δωρεάν τεχνική υποστήριξη
Τέλος, προβλέπεται η δωρεάν παροχή υπηρεσιών από πιστοποιημένους Μηχανικούς, καθώς μεγάλο μέρος των ευάλωτων νοικοκυριών αδυνατεί να καλύψει το κόστος έκδοσης Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης, στοιχείο κρίσιμο για τη συμμετοχή στα προγράμματα.
