Μια νέα εποχή για την προστασία των πολιτιστικών αγαθών στην Ελλάδα εγκαινιάζει ο Νόμος 5271/2026, ο οποίος στοχεύει στην οριστική πάταξη της κατασκευής και διακίνησης πλαστών έργων τέχνης. Το νέο νομοθετικό «οπλοστάσιο» παρουσιάστηκε την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου σε ειδική ενημερωτική ημερίδα στην Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη και εξεχουσών προσωπικοτήτων του καλλιτεχνικού και νομικού κόσμου.
Τέλος στο νομοθετικό κενό δεκαετιών
Μέχρι σήμερα, η πλαστογραφία έργων τέχνης στην Ελλάδα αντιμετωπιζόταν με τις γενικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα, οι οποίες συχνά αποδεικνύονταν ανεπαρκείς για τις ιδιαιτερότητες του κλάδου.
Όπως τόνισε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη: «Είναι χαρακτηριστικό ότι τα αδικήματα στον χώρο της τέχνης έχουν σαν αποτέλεσμα, πρωτίστως, τη βλάβη του ίδιου του έργου και, συνακόλουθα, την παραχάραξη και στρέβλωση της ίδιας της τέχνης. Παράλληλα, θύματα των αδικημάτων αυτών είναι ο ίδιος ο καλλιτέχνης, ο οποίος υφίσταται τη λεηλασία του έργου του, χωρίς ο ίδιος ή οι δικαιούχοι του να έχουν επαρκή μέσα για να αντιμετωπίσουν τη βλάβη, αλλά και ο αγοραστής, ιδιώτης ή δημόσιος φορέας, και ο επαγγελματίας του χώρου της τέχνης».
Οι 4 βασικοί πυλώνες του νέου Νόμου
Ο νομικός σύμβουλος της ΕΠΜΑΣ, Γιώργος Οικονομόπουλος, εξήγησε τις ριζικές αλλαγές που φέρνει η νέα νομοθεσία:
Μητρώο Ορκωτών Πραγματογνωμόνων: Συστήνεται ειδικό σώμα ειδικών που θα πιστοποιούν την αυθεντικότητα των έργων, εξυγιαίνοντας την αγορά.
- Αυστηρότερες Ποινές: Προβλέπονται βαριές κυρώσεις για τους παραβάτες, ενώ εισάγεται η δυνατότητα καταστροφής του πλαστού έργου, ακόμη και αν ο κατηγορούμενος αθωωθεί, ώστε να μην επιστρέψει στην κυκλοφορία.
- Αυτοτελές Τμήμα Έργων Τέχνης (ΑΤΕΤ): Μια νέα διοικητική δομή που θα εποπτεύει τις διαδικασίες ελέγχου.
- Προστασία Δημόσιου Χώρου: Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποτροπή βανδαλισμών σε μνημεία και έργα τέχνης που βρίσκονται σε δημόσιους και μουσειακούς χώρους.
Η Τέχνη ως «ζωντανό αγαθό» και όχι απλό εμπόρευμα
Η διευθύντρια της ΕΠΜΑΣ, Συραγώ Τσιάρα, χαρακτήρισε τη ρύθμιση «ιστορική τομή», σημειώνοντας ότι για πρώτη φορά το κράτος αντιμετωπίζει το έργο τέχνης ως ζωντανό πολιτιστικό αγαθό και όχι ως κοινό εμπορικό προϊόν. Αναφέρθηκε μάλιστα στον πρόσφατο βανδαλισμό στο μνημείο της Καισαριανής ως παράδειγμα της αναγκαιότητας του νέου νόμου.
Στο ίδιο μήκος κύματος, η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, Κατερίνα Γρέγου, υπογράμμισε τη σημασία της ενεργού προστασίας: «Τα έργα τέχνης είναι σιωπηλοί μάρτυρες. Δεν μπορούν να διαμαρτυρηθούν όταν παραποιούνται ή κακοποιούνται» και υπογράμμισε πως ο νέος νόμος τους δίνει πλέον "φωνή" και προστασία.
Οι νέες προκλήσεις: Διαδίκτυο και AI
Κατά τη διάρκεια της ημερίδας, επισημάνθηκε ότι η απάτη στον χώρο της τέχνης έχει λάβει διεθνείς διαστάσεις, με τις εγκληματικές οργανώσεις να χρησιμοποιούν τα πλαστά έργα για ξέπλυμα μαύρου χρήματος. Παράλληλα, ο κ. Οικονομόπουλος προειδοποίησε για τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) στην κατασκευή εξελιγμένων αντιγράφων, τονίζοντας ότι ο νέος νόμος είναι σχεδιασμένος να καλύψει και μελλοντικές μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης.
Επόμενο βήμα
Μέσα στους επόμενους μήνες αναμένονται η εφαρμογή του Μητρώου Πραγματογνωμόνων και η ενεργοποίηση του ΑΤΕΤ, δημιουργώντας ένα ασφαλές πλαίσιο για συλλέκτες, καλλιτέχνες και μουσεία.
